​​​​​​​‘Kiryarên li Efrînê qirkirin e, divê partiyên Kurd bi yekitiya xwe li hemberî wan bisekinin’

Hin rewşenbîr, siyasetmedar û akademîsyenan diyar kir ku tiştê li Efrînê pêk tê, qirkirina çandî ye, divê partiyên Kurd bi yekitiyê li hember vê qirkirinê bisekinin, her wiha divê doza Efrîn û herêmên dîtir ên dagirkirî di xebatên aliyên navneteweyî yên piştevan de be û dagirkeriyê bi dawî bikin.

Têkildarî mijarê 94 kesayetên rewşenbîr, siyasetmedar, mafnas, qanûnnas û akademîsyen daxuyaniyek ji raya giştî re da.

Daxuyanî wiha ye:

"Dagirkirina Efrînê derbasî sala sisiyê bû, bê tu asoyên bidawîhatina bobelata hatiye serê deverê, dema vegera şêniyên wê yên resen bo malên xwe, xuya bike. Hîn bi sedhezaran şêniyên wê yên bi darê zorê hatine koçkirin li kampên penaberî, gund û bajarên Şehba, Heleb û deverên Sûrî yên din şerpeze ne, herweha lêtengkirin li serê şêniyên Efrînê yên di hundirî herêmê de mane, berdewam dike da ku wan jî koçber bikin û ji malên wan derxînin. Tê zanîn ku hikûmeta Enqerê girûpên çeteyan yên pê şer kirine, bi talankirina Efrînê xelat kirine, wan jî hemî kerb û kîna xwe lê saxkirin, gîşt pileyekê ku Efrîn weke devereke derve hemî zagon û nirxan bûye. Lê reftarê girûpên pêxwas desthilatdar e, ku kuştinê belav dikin û pir caran jî xwe bi xwe, li ser parên dizî û talanê şerê hevdu dikin.

Dengên ji hundir derdikevin, didin xuyakirin ku ew di mal û gundên xwe de asê mane û bangê li wijdana mirovahî ya maye dikin, da ku jiyanê di asta herî kêm de reha bikin, tiştê ku li wir diqewime cînosayd û dawîhanîna hebûnê ye, ango hemî rengên binpêkirin û zêdegaviyan tê bikaranîn, ji tawankariyên kuştinê, revandin, girtina bi zorê, xwestina fidiyeyan, bi ser de jî kesek nizane çi li baregehên ewlehî û girtîgehên taybet diqewime. Gelek tawankariyên li ser malûmilk, namûs û kesan tên kirin, û êdî nema şêniyên deverê yên resen bi aramiyê hest bikin ne li kolanan û ne jî li malan, û bi awayekî bê rawestan desteserkirin û qewitandina xwediyên xaniyan berdewam dikin.

Li jêr destê dagîrkeriyê de, dîmenê cendekekî li çolê, kesek di mala xwe de hatibe kuştin yan serjêkirin, mêr yan jin be, bi awayekî normal derbas dibe, herweha bûyerên derîşikandina malan bi darê zorê û dizîn û kuştina xwediyên malê, bûye diyarde. Li Efrînê, şivanên niştedagîr bi ser xwediyên zeviyan ên navsal de diqêrin û dibêjin: “ev zevî milkê meye… divê tu jê derkevî”, lê gava ew li ber xwe dide, tê şehîdkirin weke gelek navsalên din, ji ber wê hêja ye em bibîrbînin ku armancgirtina kalûpîran, armanckirina dawîtirî xêza berevaniyê ya ji ber dîrok û taybetmendiya Efrînê ve ye.

Tiştê ku li Efrînê diqewime cînosaydeke çandî ye, bi berdewamî kar li ser guhertina nasnameya herêmê ya çandî û civakî tê kirin. Turk-kirina deverê bi rêya sepandina zimanê turkî tê kirin, herweha bawerî û gerdişên cuda tên çandin û ji aliyekî din ve îslamkirin di metiryalên xwendinê de, li gor rêbaza rêxistina Îxwan El-muslimîn tê ferzkirin, di vî warî de mezelên olî, goristanên musilman û Êzdiyan serûber, bi tawanên kafirkirin û bêolderxistinê tên herifandin û dizîn.

Guhertina demogirafî, ne encama dagîrkirinê ye, lê ev piroje yek ji armancên herî sereke yên dagîrkirinê ye, tê xwestin bi rêya koçkirinê re dever ji şêniyên wê were valakirin, û yek ji nîşanên wê ew bû , gava ku asta êrîşên ser herêmê gur dibûn ala Tirkiyê li ser dezgeh û avahiyên fermî hat bilindkirin û dagîrkirin hat ragihandin, û ji hinge ve, roj bi roj demogirafiya herêmê tê guhertin, ango niştedagîran bi hejmarên zêdetir tînin deverê û di malên şêniyên deverê yên resen de tên niştecîkirin, û ewên ku di malên xwe de mane jî, jê tê xwestin ku kirêya malên xwe bidin çekdaran!

Ji debara jiyanê, heroj pilana lêtengkirin, perîşankirin û birçîkirina bi mebest, berdewam dikin, ev pilan jî di rêya sepandina vêrgî, tehsîldariyên ne dadmend, desteserkirina malûmilkan, hilkirina darên zeytûnan, şewitandin û êzingkirina tewş ji daristanan re tê cîbicîkirin, herweha av ji bendava Meydankê bo wîlayeta Rêhaniyê tê dizîn.

Hikûmeta Enqerê di dema standina biryara şer de, ne tenê amadebaşiyên leşkerî hazir kiribûn, lê wê nexşeyên pêşwext bi gir û cîgehên şûnwarî jî amadekiribûn û bi taybet ewên tê pêşbînkirin ku gewher û terwendeyên dîrokî tê de hene. Li jêr bin destê dagîrkeriyê, pêvajoyên sîstematîk bo kolan û vekolana li dehên cîgehên dîrokî berdewam dikin, û jê parşeyên şûnwarî û antîka hatin derxistin û bo Tirkiyê hatin şandin. Bê guman ev gav bi mebesta jinavbirina nasnameya dîrokî û çandî ya deverê ne.

Efrîn dozeke piralî ye, lê yê herî li pêş, aliyê wê yê netewî ye, wê lomê barekî dîrokî bi awayekî yekser dikeve ser milên Kurdan û bi taybetî dikeve ser milên partî, hêz û kesayetên Kurd ên xwedî bandor, û ji wan tê xwestin ku li hev bikin û mala Kurdî bidin hev da ku bersivê li hemberî kampîneya cînosaydkirina giştî û sîstematîk ya li dijî Efrînê tê kirin, bidin û birîna wê ya ku ji bêtirî du salan de xwîn jê diherike derman bikin.

Em weke kesayetên rewşenbîrî û akademîsyan ên ku îmaza xwe dane ser vê bangewaziyê, li ser navên xwe herweha li ser navên bi hezaran kesên ku têkilî bi me re kirine, ewên ku niha li hundirî Efrînê, li kampên Şehba û bajarên din dimînin, û ji ber ku baweriya me heye, doza Efrînê çarenivîsa Kurdan destnîşan dike, ango tê naskirin ku doza Efrînê beşeke ji doseya Kurdî di nav pêngava çareserkirina kirîza Sûrî de, wê lomê, em bi hêz dengên xwe tevlî destpêşxeriya Hêzên Sûriya Demokirat dikin, ya bi armanca yekrêziya di navbera hêzên siyasî de hatiye, û em tekez dikin ku piştgiriya me ji vê destpêşxeriyê re, helwestên mirûzxweşkirin û pîrozkirinê derbas dike, da ku her alî bi berpirsyariya xwe li hemberî civaka Kurdî rabin.

Îro, ji hemî hêzên Kurdî yên siyasî, rewşenbiran, şarezayên zanistî, xwediyên pênûsên azad bi rengên xwe yên ramanî, tê xwestin ku li hemberî civaka Efrînê, yên li hudnir û kampanên penaberî û koçberiyê de, helwesteke rijd û zelal bidin, ji çarçova gotarên têyorîk derkevin, û bersiva pirsên şêniyên Efrînê li ser çarenivîsa deverê, bi awayekî yekser bidin, rêkên bidawîkirina dagîrkeriyê werin dîtin, herweha çareyek ji êşa şêniyan re bê danîn, ji xwe van hêzên siyasî, ev erk û stûbariya hildane milên xwe û xwe wek nûnerên gelê Kurd didin naskirin, loma behaneyên paşxistinê nema tên pejirandin, herweha bi carekê netê qebûlkirin doza Efrîn dakeve meydana bazarê.

Her wiha em bang li aliyên navdewletî yên serpereştiyê dikin, ku doza Efrînê û deverên din ên dagîrkirî, di pileya yekemîn de werin danîn, herweha nexşerê û bernameyeke kar a zelal were danîn da ku dagîrkeriya tirkî ji wan deveran re bê dawîkirin û koçkiriyên wan deverên dagîrkirî, bi awayekî aram vegerin ser axa xwe, herweha divê çarenivîsa bi hezaran kesên binçavkirî were aşkerekirin, kar li ser azadkirina girtiyan were kirin, hemî tawankar werin sizakirin û malbatên qurbaniyan werin qerbokirin."

Kesên daxuyanî îmze kiriye:

  1. Anjêla Reşo – Dermansaz
  2. Aslan Mamo – Şêwekar
  3. Axîn Welat – Helbestvan
  4. Bediredîn Bîlal – Dadwer û Şêwirmend
  5. Bêrîvan Hemûş – Şêwekar
  6. Çeleng Omer – Akademîsyan û Aborînas
  7. Cemîl Reşîd – Nivîskar û Rojnamevan
  8. Dildar Mîtanî – Lêkolîner û Belgekerê Arşîva Dîjîtal
  9. Ebdîn Mustefa – Şêwekar
  10. Dr. Ebdulla Mihemed – Doktor di Zanîngeha Nant de
  11. Ebdulla Şikakî – Nivîskar û Lêkolînerê Dîrokê
  12. Dr. Ebdulqadir Hesko – Bijîşk
  13. Ebdulrehman Hacî Osman – Rêvebirê Malpera Tîrêj Efrîn
  14. Prof. Dr. Ednan Îbiş – Doktora di Bîrkarî de
  15. Ehmed Hesen Ekaş – Rojnamevan
  16. Ehmed Qitmê – Rojnamevan
  17. Dr. Ehmed Yûsiv – Akademîsyen – Doktora di Geşkirina Aborî de
  18. Dr. Ekrem Nesan – Bijîşkê Şareza di Bijîşkiya Rewşên Awarte de
  19. Elî Îso – Rêvebirê Saziya Êzdîna ya Rojnamevan û Hiqûqî
  20. Emîne Ala – Mafnas
  21. Emîne Misto – Rojnamevan
  22. Dr. Faek Minla Elî – Akademîsyen – Doktora di Aborî de
  23. Dr. Ferhad Nesan – Bijîşk
  24. Dr. Fexrî Ebdo – Bijîşk
  25. Fîras Mehmeûd – Aktor û Şanoger
  26. Gulê Xezal – Endezyar
  27. Gulistan Sîdo – Akademîsyan – Berpirsa Têkiliyan di Zanîngeha Rojava de
  28. Hemrîn Hebeş – Çalakvana Belgekirin û Wergerandinê
  29. Henîf Hemo – Şêwekar
  30. Hêvîn Hiso – Helbestvan
  31. Heyder Omer – Rexneger û Lêkolîner di Wêjeya Kurdî de
  32. Hikmet Cemîl (Bangîn) – Hunermend û Dengbêj
  33. Hozan Ebdo – Derhênerê Sînemayê
  34. Hozan Efrînî – Nivîskar û Rojnamevan
  35. Husên Hebeş – Helbestvan
  36. Husên Norlo Naso – Parêzer û Siyasetmedar
  37. Ibrahîm Şêxo – Berdevkê Rêxistina Mafê Mirovan li Efrînê
  38. Îdrîs Mamed – Romannivîs
  39. Îmad Şêx Hesen – Parêzer – Navenda Lêkolîn ya Xwndinên Qanûnî
  40. Kamîran Elî – Parêzer
  41. Kemal Ehmed – Nivîskar û Lêkolîner
  42. Dr. Kemal Sîdo – Berpirsê Rojhilata Navîn – Rêxistina Parastina Gelên Jêr Gefê
  43. Leyla Alturk – Çaksazkera Şûnwaran
  44. Dr. Mamed Cimo – Akademîsyan – Doktora di Zimanên Rojhilatî de
  45. Meha Hesen – Nivîskar
  46. Mehmûd Keleş – Lêkolîner di Ola Êzîdî de
  47. Mehmûd Çeqmaqî – Helbestvan û Sînemavan
  48. Memdûh Tobal – Endezyar
  49. Menan Cefer – Mamosteyê Zanîngeha Rojava
  50. Merwa Birîm – Nivîskar û Helbestvan
  51. Merwan Berekat – Lêkolîner û Romannivîn
  52. Mihemed Bilko – Hunermend
  53. Mihemed Bilo – Rojnamevan
  54. Mihemed Hebeş – Rojnamevan
  55. Mihemed Hemo – Navîskar û Helbestvan
  56. Mihemed Şerîf – Rojnamevan
  57. Mihemed Xelîl – Endezyarê Kîmyayê
  58. Mihemed Zada – Helbestvan
  59. Dr. Mihemed Zeyno – Nivîskar – Doktora di Civaknasî de
  60. Mihyedîn Arsilan – Şanoger û Derhênerê Sînemayê
  61. Mîtra Yûsiv – Hunermend
  62. Mustefa Şan Nebo – Hevserokê Yekîtiya Êzîdiyên Efrînê
  63. Newroz Reşo – Rojnamevan
  64. Nîhad Alturk – Şêwekar
  65. Dr. Nûrî Şêx Qenber – Bijîşk
  66. Dr. Nûristan Memo – Akademîsyan – Doktora Di Kîmya de
  67. Pîr Rustem – Nivîskar
  68. Pîr Şemo – Lêkolînerê Civaka Êzîdî
  69. Rewan Cûmî – Master di Şûnwarnasî de
  70. Rifet Zuhêr Al Emo – Şareza di Zanistên Siyasî û Têkiliyên Navdewletî de
  71. Rîma Berekat – Mafnas
  72. Robar Îbiş – Mafnas
  73. Rohan Mustefa – Akademîsyen – Hevseroka Zanîngeha Rojava
  74. Rûken Ekaş – Hunermend
  75. Dr. Sebrî Hesen – Mamosteyê Zanîngehê
  76. Selah Beyram – Hunermend
  77. Selah Sîno – Şarezayê Şûnwar û Mûzxaneyan
  78. Selah Yûsiv – Helbestvan
  79. Selam Husên – Nivîskar
  80. Şêxo Bilo – Mafnas
  81. Dr. Seydo Hemo – Bijîşk
  82. Tara Îbo – Nivîskar û Helbestvan
  83. Temoz Şemalî – Nivîskar
  84. Welat Efrînî – Nivîskar û Rojnameger
  85. Welîd Bekir – Lêkolîner û Mamosteyê Zimanê Kurdî
  86. Xelîl Xemgîn – Hunermend û Dengbêj
  87. Yûsiv Bekir – Şêwekar
  88. Zekeriya Efrînî – Helbestvan
  89. Zinar Ala – Rojnamevan
  90. Nav Veşartî ye – Ji hundirê Efrînê ye
  91. Nav Veşartî ye – Ji hundirê Efrînê ye
  92. Nav Veşartî ye – Ji hundirê Efrînê ye
  93. Nav Veşartî ye – Ji hundirê Efrînê ye
  94. Nav Veşartî ye – Ji hundirê Efrînê ye

Mijarên Din