​​​​​​​Ermenistan-Azerbaycan krizi yeniden canlanıyor

Ermenistan ve Azerbaycan’ın sınırlar üzerindeki anlaşmazlıkları yeniden gündeme gelirken Türkiye yeniden denkleme dahil oldu. Ankara’nın dışarıda bir cepheye daha katılması dış ilişkilerindeki anlaşmazlıklarına bir yenisini ekledi. Öte yandan Rusya’nın Ermenistan’ı destekleyen açıklamaları da yakından takip ediliyor.

12 Temmuz’da Ermenistan ile Azerbaycan yeni bir çatışmanın yaşandığı haber bültenlerine düştü. Her iki taraftan birbirlerini suçlayıcı açıklamalar geldi. Yaşanan çatışmada Azerbaycan’dan 7 asker ve bir sivil Ermenistan’dan da 2 asker yaşamını yitirdiği duyuruldu. Halklar arasındaki çatışmadan çıkar sağlayan Türk devleti derhal krize müdahil oldu. Türk Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, generalleriyle toplantısı sonrasında yaptığı açıklamada Türkiye’nin Ermenistan’a karşı Azerbaycan’ın yanında yer aldığını deklere etti.

Basına yansıyan bazı haberlere göre Türk devleti işgal altında tuttuğu Efrîn’de bulunan çetelerini Ermenistan’a karşı Azerbaycan’a götürmek için harekete geçti. Edinilen bilgilere göre MİT tarafından Azerbaycan’a gönderilecek çetelerin isimleri alındı.

Erivan ve Bakü arasında sık sık gerilime neden Nagorno-Karabağ bölgesinde çoğunluğu Ermeniler yaşamasına rağmen Sovyetler Birliği tarafından 1921 yılında Azerbaycan’a verildi. Bölge daha sonra Ermenistan’ın da desteğiyle 1991 yılında bağımsızlığını ilan etti.

Bu bölge üzerinde yaşanan savaş nedeniyle 30 bin kişi yaşamını yitirdi. Yüz binlerce kişi göç etmek zorunda kaldı. 1994 yılında Rusya-ABD-Fransa’nın arabuluculuğunda ‘Minsk Group’ anlaşması ile ateşkes yapılmasına rağmen bölgede silahların namluları inmiş değil.

Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya ile ilgili jeostratejik çıkarları bulunuyor. Azerbaycan yeraltı kaynakları bakımından özellikle doğalgaz açısından zengin rezervlere sahip bir ülke. Azerilerin bir kısmı da Türkçe konuşuyor. Bu benzerlik Türkiye-Azerbaycan yakınlaşmasını güçlendiriyor. Bu dostluk Ermenistan’a karşı düşmanlığı da körüklüyor.

1915 yılında Osmanlı devleti bir buçuk milyon Ermeni’yi soykırımdan geçirdi. Bundan dolayı Ermenistan’da Türkiye’ye karşı büyük bir öfke bulunuyor. Rusya’nın ilişkileri Azerbaycan’a oranla Ermenistan’la daha iyi durumda fakat Rusya her iki tarafa da silah satıyor. Bunun yanı sıra Erivan, Rusya ile siyasi, ekonomik ve askeri işbirliği de yapıyor.

Ermenistan-Azerbaycan geriliminin göz önüne alınmayan bir nedeni daha bulunuyor. Tarafların savaşı Kürtlerin yaşadığı bir bölgede yaşanıyor. Bu bölgede daha önce Kızıl Kürdistan olarak bilinen Sovyet Kürdistan Cumhuriyeti kurulmuştu. Bu devlet 1923’te Moskova tarafından kuruldu. 1929 yılında Stalin, çeşitli bahanelerle bu cumhuriyete yeniden son verdi. Bunun nedeninin Azerbaycan’ın sert tepkisi ve Stalin ile Atatürk arasındaki çıkar ilişkileri olduğu tahmin ediliyor. Ermenistan buradaki Kürtlerin haklarını savunmaya soyunarak Kürtleri yanına çekmeye çalışırken Azerbaycan ise kimlik imhası siyasetini izledi.

Bu konuyla ilgili ANHA’ya değerlendirmelerde bulunan Güvenlik Uzmanı Munir Edib, “İki ülke arasındaki krizin tarihsel geçmişi bulunuyor. Azerbaycan’ın güneybatısında bulunan bir bölge üzerinde anlaşmazlık yaşanıyor. Bunun yanı sıra iki ülke arasında etnik ve dini farklılıklar gerilime ve çatışmaya neden oluyor” dedi.

‘BAZI TARAFLAR ÇATIŞMAYI KÖRÜKLÜYOR’

Dış güçlerin iki ülke arasındaki çatışmayı körüklediğini söyleyen Edib, “Bazı ülkeler Azerbaycan’ı destekleyerek Ermenistan’ın yönettiği toprakları ele geçirmesini istiyor. Bu da daha çok İslam’ı kullanan Erdoğan ve onun çeteleri tarafından yapılıyor. Azerbaycan, Ermenistan’a oranla Türkiye’ye daha yakın duruyor. Erdoğan’ın ataları da Ermenilere soykırım yaptı. Türk devleti bu nedenle Azerbaycan’ı destekliyor” değerlendirmesinde bulundu.

‘TÜRKİYE KENDİNE YENİ CEPHE AÇTI’

Gerilimin yükselmesinin tesadüf olmadığını ifade eden Edib, “Krizin ortaya çıkmasında Türkiye’nin büyük bir rolü bulunuyor. Şiddetin yükselmesine yönelik endişeler de bulunuyor. Bu endişeler Rusya’dan kaynaklanıyor. Rusya, Ermenistan’ı destekliyor. Ermenistan, Rusya’nın öncülük ettiği askeri işbirliklerine destek veriyor. Türkiye, Azerbaycan’ı Ermenistan ve Rusya’ya karşı kullanıyor” şeklinde konuştu.

Krizin bu haliyle kalacağını dile getiren Edib, krizin çözümünün uluslararası siyasetle ilgili olduğunu belirtti. Ermenistan’ın Türkiye’yi yargılamak için verdiği mücadeleye dikkat çeken Edib, Türkiye’nin bu mücadeleden rahatsız olduğu için Azerbaycan’ı kullandığını ifade etti. Türkiye ve Rusya’nın bazı konularda anlaşamadığına dikkat çeken Edib, “Bu kriz bazı taraflarca kullanıldığı için önümüzdeki yüzyıl boyunca sürebilir” diye belirtti.

(rr)


Diğer Haberler